« قَد نَری تقلُّبَ وجهکَ في السماءِ فلنُوَلینَّکَ قبلةً ترضها فولَّ وجهکَ شَطرَ المسجدِ الحرامِ ...» بقره – 144
« نگاههای انتظار آمیز تو را به سوی آسمان ( برای تعیین قبله نهایی ) می بینیم ! اکنون تو را به سوی قبله ای که از آن خشنود باشی ، باز می گردانیم . پس روی خود را به سوی مسجدالحرام کن ! ...»
پیامبر اسلام مدت سیزده سال در مکه و چند ماه ( حدود هفت ماه تا هفده ماه ) در مدینه به امر خدا رو به سوی بیت المقدس نماز می خواندند . و در این مدت مورد سرزنش و شماتت یهودیان قرار گرفته بودند . چرا که بیت المقدس قبله یهودیان بود و آنها از این جهت که مسلمانان قبله واحدی برای خود ندارند ایشان را مورد اذیت و آزار قرار می دادند و این موضوع را دلیلی بر حقانیت خود می پنداشتند .
این سرزنش ها و آزارها از جانب یهودیان برای مسلمانان و پیامبر سخت می بود و پیامبر شبها به اطراف آسمان می نگریست . گویا در انتظار وحی آیه ای از جانب خداوند در مورد تغییر قبله بود . مدتی از این انتظار گذشت ...
تا اینکه موعد وحی فرا رسید . در روز 18 محرم سال دوم هجرت بود . پیامبر برای اقامه نماز ظهر به مسجد " بنی سالم " رفت و طبق معمول مردان پست سر پیامبر و زنان نیز پشت مردان به نماز ایستادند. دو رکعت از نماز خوانده شده بود که جبرئیل بر پیامبر نازل شد و ضمن ابلاغ آیه 144 سوره بقره شانه های پیامبر را به سوی کعبه که درست در خلاف جهت مسجدالاقصی بود برگردانید ( یعنی یک دوران 180 درجه ای ) و نیز مأمومین به پیروی از امام جماعت خود همگی رو به کعبه کردند و به این ترتیب این نماز تنها نمازی در تاریخ اسلام است که مأمومین جلوتر از امام خود و نیز زنان جلوتر از مردان قرار گرفتند !
اما نکات قابل توجهی که در این ماجرا می توان به آنها اشاره کرد : ( سوالات و جواب های مربطه را به طور خلاصه از تفسیر المیزان روایت می کنم .)
1. اینکه چرا خداوند از همان ابتدا قبله مسلمانان را کعبه قرار نداد و چرا در وسط نماز و به این صورت غیر منتظره باید این تغییر انجام می گرفت؟! بدیهی است هم نماز خواندن به سوی بیت المقدس برای آنها که کعبه را سرمایه معنوی خود می دانستند مشکل بود و هم رو برگرداندن از آن برای آنها که به آن سو عادت کرده بودند پس راز این تغییر چه بود ؟!
جواب این سوالات و سوالهای مشابه این را می توان در این کلام خلاصه کرد که مسلمانان به این وسیله در بوته آزمایش سخت الهی قرار گرفتند تا آنچه از آثار شرک در وجودشان است در این کوره داغ بسوزد و اینکه بر پیامبر مشخص شود که پیروان واقعی او چه کسانی هستند و این پیام برای مسلمانان قرون بعد ، که در تمام امور باید تابع محض ولایت بود .
2. همین ماجرای تغییر قبله ، یکی از موارد صدور احکام ثانویه در اسلام بود و این ماجرا مسلمانان را کم کم برای پذیرفتن این احکام آماده می کرد و همچنین پیام بسیار بزرگی برای مسلمانان در قرون بعد داشت .
3. یهودیان بهانه گیر بعد از این ماجرا دوباره به بهانه گیری پرداختند و چنین ادعا می کردند که چرا مسلمانان باید به قبله تاریخی انبیای پیشین پشت کنند . پس یا کار آنها در قبل از این واقعه باطل بوده و یا اینکه این تغییر قبله کار خود محمد (ص) است و از جانب خدا چنین چیزی امر نشده . خداوند در جواب ایشان در آیه های بعدی چنین می فرماید که همه جا مربوط به خداوند است و هر جا که او دستور دهد باید رو به آنجا نماز بگزارید . و هیچ نقطه ای بدون دستور خدا دارای شرافت ذاتی نیست .
4. خداوند در آیه 143 چنین می فرماید که : " همان گونه که قبله شما را میانه ( وسط ) قرار دادیم ، شما را نیز امتی میانه قرار می دهیم ... " همان طور که می دانیم کعبه در سمت جنوب مدینه و حد واصل مشرق و مغرب قرار دارد یعنی یک میانه برای این خط محسوب می شود . و یا توضیح اینکه در آن زمان که مسیحیان بیشتر در روم و اروپای فعلی سکونت داشتند برای مناجات رو به محل تولد عیسی مسیح که در شرق قلمروشان بود می ایستادند و یهودیان نیز که در آن زمان در بابل و شامات بودند برای نماز خود رو به بیت المقدس که در غرب قلمرو آنان بود می ایستادند و کعبه درست در وسط این دو بود .
خداوند با این تمثیل امت اسلام را به میانه روی دستور داده و از آنها می خواهد که نه مانند مشرکین تنها راه دنیا و ماده گرایی و بت پرستی و تقویت جسم را پیش بگیرند و نه مانند نصاری تنها به فکر بعد معنوی و رهبانی و تقویت بعد روحی خود باشند . بلکه باید هم به تقویت بعد جسمانی و هم بعد روحی خود پرداخته و راه اعتدال را در زندگی پیش بگیرند .
5. همین جا لازم می دانم به یکی از نکات جالب نیز اشاره کنم . و آن اشاره مکرر قرآن به مشرق و مغرب است . همان طور که می دانیم هر نقطه دارای چهار جهت اصلی شمال ، جنوب ، شرق و غرب است . راستی چرا هیچ گاه قرآن به دو جهت شمال و جنوب اشاره نمی کند و همواره برای اعلام جهت به دو جهت مشرق و مغرب اکتفا می کند ؟!
مفسر فقید المیزان ، علامه و فیلسوف بزرگ ، علامه طباطبایی ( که اتفاقا 18 محرم سالگرد ارتحال این اندیشمند جهان اسلام است ) علت را چنین توضیح می دهد :
« شرق و غرب دو جهت نسبی است که در هر نقطه با طلوع و غروب آفتاب و یا ستاره مشخص می شود و به همین جهت هر نقطه از نقاط زمین که فرض کنی برای خود مشرق و مغربی دارد . که دیدنی و محسوس است . بر خلاف دو نقطه شمال و جنوب حقیقی . هر افق که تنها تصور می شود و محسوس نیست و شاید بر همین نکته بوده که دو جهت شرق و غرب را به جای همه جهات به کار برده است ... »
6 . و از دیگر سوالاتی که پیش آمده بود این بود که پس تکلیف نمازهایی که تا به حال خوانده شده بود چه می شد ؟ یعنی همه باطل بود و ... ؟! باز هم علامه طباطبایی این پرسش را چنین پاسخ می دهد که قبله مادام که نسخ نشده قبله است چون خدای تعالی هر وقت کمی را نسخ می کند از همان تاریخ نسخ از اعتبار می افتد نه اینکه وقتی امروز نسخ کرد دلیل بر این باشد که در سابق نیز بی اعتبار بوده و این خود ار رأفت و رحمتی است که به مومنین دارد ...
برای اطلاع از دیگر نکات تفسیری این ماجرا می توانید به آیات 142 تا 151 سوره بقره و تفاسیر ارزشمندی چوی تفسیر المیزان و تفسیر نمونه و ... مراجعه کنید .
واما نکته ای خارج از نکات تفاسیری که بیان شد :
درست است که خداوند با تغییر قبله مسلمانان از مسجدالاقصی به کعبه بر ما مسلمانان منت گذاشته و با تعیین یک قبله واحد و جداگانه باعث عزت مسلمانان شد . اما یادمان باشد که پیامبر مدت سیزده سال و اندی به سوی مسجدالاقصی نماز خواند و این مکان مقدس قبله نخستین ما مسلمانان بود! و همچنین معراج پیامبر از این مسجد مقدس بود و اینگه همواره این مکان خواستگاه انبیای پیشین بوده و دارای تقدس خاصی برای پیروان آن بوده ...
و اکنون ...
چه بر سر قبله نخست ما آمده ؟!
نمازگزاران برای برپایی نماز در آن باید هر روز به خاک و خون کشیده شوند ...
مسجدالاقصی برای بازسازی معبد خیالی یهودیان تخریب می شود ...
مسجد الاقصی شبها مکان فساد و عیاشی پلیس های صهیونیست و جایی برای روابط نامشروع زنان و مردان صهیونیست میشود ...
.
.
.
و ما مسلمانان...
در سالی که توسط ولی امر مسلمین ، به نام « سال اتحاد ملی و انسجام اسلامی » مزین شده ، و اینکه طبق دستور قرآن و شأن نزول همین آیات باید در تمام امور مطیع امر ولی امر خود باشیم ، ...
از تلویزیون های 17 اینچی سیاه و سفید گرفته تا پلاسمای 42 اینچی و سینمای خانوادگی ( البته اگر ماهواره های اونور آبی برای این تلویزیون ها تصاویر مربوط به کشتار مردم بیگناه فلسطین را نشان دهد ! ) تصاویر کشتار کودکان و زنان و جوانان مظلوم فلسطین و هتک حرمت به مقدسات را می بینیم ، و بعد به انتظار شروع سریال های پریدخت و ساعت شنی و چهارخونه و ... نشسته و بعد هم با خیالی آسوده دکمه آف را فشار داده و در کمال خونسردی سر به بالین می گذاریم ...